Studenten VIVES Kortrijk buigen zich over publieke ongehoorzaamheid ten aanzien van coronamaatregelen

Frank Devos
laptopstudent5.png

Een tiental studenten van de bachelor-na-bachelor International Management van VIVES campus Kortrijk boog zich over de publieke ongehoorzaamheid van een toch wel relatief grote groep Belgen ten aanzien van de Coronamaatregelen.

Het is meteen ook het resultaat van een alternatieve manier van lesgeven, gezien gewoon hoorcolleges geven nu wat moeilijker is, en dat over een heel actueel thema. En docent Stephan Weemaes is partner van iemand die in de zorgsector werkt.

“We hadden eerst een inleidende Microsoft Teams-meeting om het idee “we gaan een opinieartikel schrijven” toe te lichten”, aldus docent Stephan Weemaes. “De topics werden verdeeld, waarna we uiteen gingen om literatuur en persartikels op te zoeken en te verzamelen op een discussieforum. Na een paar uur meldde iedereen zich terug op Teams en bespraken we wat we gevonden hadden. Op basis van de informatie uit de verzamelde artikelen en de online gevoerde discussie heb ik onderstaand artikel gefilterd.”

“Mijn echtgenote is supply chain manager van een Gents ziekenhuis. Dat betekent dat de aankoop en distributie van zowat alles binnen het ziekenhuis onder haar verantwoordelijkheid valt. Een essentieel deel van de werking van een ziekenhuis dus. En ik, haar echtgenoot? Ik ben onderzoekscoördinator en docent aan VIVES hogeschool in Kortrijk. Momenteel ontferm ik me tevens over het huishouden en over de kinderen. Met veel plezier overigens. Maar omdat hoorcolleges geven iets moeilijker lukt deze dagen, riep ik de studenten onlangs samen voor een Teams-meeting. Tijd voor een alternatieve les…”

“Afgelopen weekend schreef de politie honderden processen verbaal uit voor stiekeme cafés, feestjes en barbecues. Op sommige plaatsen was het op de koppen lopen. We vroegen ons af: hoe is dat nu toch in godsnaam mogelijk? Snappen al die mensen de ernst van de situatie niet? Of erger, misschien snappen ze het maar al te goed en is hun schandalige gedrag het gevolg van een zeer bewuste, weloverwogen keuze.”

“Een goede manier om ongeloof of ontgoocheling een plaats te geven, is het zoeken naar een verklaring. Is er een logische verklaring voor het ongehoorzame gedrag van deze mensen? Als alternatief voor het klassieke hoorcollege doken mijn studenten en ikzelf elk apart de literatuur in om enkele uren later onze bevindingen te delen. En gelukkig, de zoektocht leverde antwoorden op.”

Opinie

De Coronacrisis confronteert ons met een hele nieuwe realiteit. Een realiteit van onzekerheid, onvrijheid en daardoor ook één van onbeholpenheid. Er is immers geen handboek Corona-etiquette en overheden, bedrijven en organisaties hebben geen gebruiksklare procedures op de plank liggen om te volgen in tijden van een Corona-uitbraak. Het enige wat we kunnen doen om hier zo snel en zo goed mogelijk uit te komen, is allemaal ons verdomde best doen. Zo simpel is het.

Iedereen: klein, groot, jong, oud, rijk, arm, geschoold of ongeschoold, heeft de plicht om binnen zijn of haar eigen mogelijkheden het best mogelijke te doen om het Coronavirus te bevechten. En er ontspruiten inderdaad prachtige initiatieven: dorpsbewoners die boodschappen doen voor hun oudere en dus kwetsbare buren, schilders en andere stielmannen die hun FFP3 maskers schenken aan plaatselijke ziekenhuizen, studenten verpleegkunde die het tekort aan zorgpersoneel helpen opvullen en noem maar op. 

Maar helaas doet niet iedereen zijn best. Sommige mensen lijken net het tegenovergestelde te doen. Afgelopen weekend schreef de politie honderden processen verbaal uit voor stiekeme cafés, feestjes en barbecues. Op sommige plaatsen was het op de koppen lopen. Hoe is dat nu toch in godsnaam mogelijk? Snappen al die mensen de ernst van de situatie niet? Of erger, misschien snappen ze het maar al te goed en is hun schandalige gedrag het gevolg van een zeer bewuste, weloverwogen keuze.

Een goede manier om ongeloof of ontgoocheling een plaats te geven, is het zoeken naar een verklaring. De situatie wordt er niet door rechtgetrokken, maar het helpt enigszins om ermee om te gaan. Is er een logische verklaring voor het ongehoorzame gedrag van deze mensen? 

Er is veel onderzoek dat aantoont dat het gedrag en de keuzes van mensen mee bepaald worden door de cultuur, de waarden en de normen van het land of de regio waarin ze leven of opgegroeid zijn. De grondlegger van dit onderzoeksdomein was de onlangs overleden Nederlandse onderzoeker Geert Hofstede. In de jaren 70 van de vorige eeuw ontwikkelde hij de “hofstede dimensies” om verschillen in cultuur tussen landen en volkeren te kwantificeren. Deze dimensies gelden 50 jaar na datum nog steeds als basisliteratuur voor elke manager of marketeer.

Meestal worden ze gebruikt om een beter zicht te krijgen op de cultuur en manier van denken van andere landen om de kans op slagen van internationaliseringsstrategieën of marketingcampagnes van bedrijven te vergroten. Maar ze kunnen ook gebruikt worden om in de spiegel te kijken. Bijvoorbeeld om inzicht te krijgen in de achtergrond van ons eigen beslissen en handelen. 

Wanneer we de Hofstede scores van België vergelijken met deze van de landen waar de coronamaatregelen iets nauwgezetter worden opgevolgd (bijv. Zuid-Korea, Japan en Singapore), valt op dat België (net zoals Nederland, het VK en de VS) hoog scoort op individualisme, terwijl de Oosterse landen veel collectivistischer ingesteld blijken. 

Individualistische landen zijn landen waar individuele belangen, voorkeuren en autonomie hoger worden gewaardeerd dan het collectief belang. Men zorgt in de eerste plaats voor zichzelf en de naaste familie en is vooral gericht op snel resultaat. De cultuur en de communicatie zijn zakelijk en no nonsense. Wat niet expliciet gezegd wordt of geschreven staat, telt niet. Afspraken en regels moeten op papier staan of ze worden beschouwd als onbestaande. Contracten, wet- en regelgeving vormen het kader waar men zich aan vasthoudt.

In collectivistisch ingestelde landen daarentegen, worden mensen vaker geboren in sterke, samenhangende groepen, vaak uitgebreide families (met ooms, tantes en grootouders) die hen blijven beschermen in ruil voor onvoorwaardelijke loyaliteit. Deze culturen zijn minder gericht op korte termijn gewin. Ze zijn intrinsiek veel meer bezig met het collectief belang en met de lange termijn effecten van hun acties. De communicatie is er ook veel implicieter dan bij ons. Een gelaatsuitdrukking of een stilte moeten voldoende zijn om bepaalde boodschappen te begrijpen. Niet alles moet expliciet gezegd of neergeschreven worden. 

Naast de culturele factoren zijn er nog andere contextfactoren die de discipline van de Oosterse landen kunnen verklaren. Vertrouwen in het beleid, de overheid en de wetenschap bijvoorbeeld. Hoe hoger het vertrouwen in de beleidsmakers, hoe groter de neiging van de bevolking om hun raadgevingen op te volgen. Tenslotte is er ook het ervaringsaspect. Daar waar een pandemie van dergelijke schaal nieuw is voor ons, hadden de Aziatische landen in 2003 al te kampen met het SARS virus. Al deze factoren samen zorgen ervoor dat maatregelen bij een uitbraak van een nieuwe epidemie snel worden genomen en rigoureus worden opgevolgd. No questions asked.

België, dat is een ander paar mouwen. Eigenlijk hebben we alles tegen: een individualistische cultuur, nood aan expliciete communicatie, weinig vertrouwen in de overheid en geen opgebouwde ervaring uit het verleden. In de initiële communicatie vorige week, werd vaak beroep gedaan op ons burgergevoel. Dat heeft, zoals is gebleken, niet echt gewerkt. We zijn een cultuur waar expliciet gecommuniceerd moet worden, anders begrijpen we de boodschap niet.

Als er geen expliciete regels zijn, met zéér zware straffen bij niet naleving, dan blijven we gewoon onze zin doen. De overheid maakt op de Belg ook geen indruk. Het was mooi geweest als een Twitter berichtje van de premier of van Maggie De Block zou volstaan om iedereen in zijn kot te houden. Maar zo werkt het niet in België en zal het, gegeven bovenstaande theorie, ook nooit werken. We moeten in de strot geduwd krijgen wat we mogen doen, wat we niet mogen doen en waarom. Dit liefst zo hard mogelijk en niet door eender wie.

Ja, wij Belgen zijn geen gemakkelijke mensen. De boodschap moet gebracht worden door iemand die we geloven, door iemand die we respecteren. We willen het horen van de experts zelf. Daarom is het van onschatbaar belang dat topwetenschappers als Dr. Marc van Ranst en Dr. Herman Goossens tijd vrijmaken om in de media hun uitleg te komen geven. Want als u zich afvroeg waarom deze professoren zo vaak in TV-studio’s zitten in plaats van in hun labo, dan heeft u hier het antwoord.

De opportuniteitskost van hun TV-optreden is gigantisch groot, want elke minuut die ze in de studio zitten, worden ze gemist in het labo en kunnen ze niet aan onderzoek doen. De opbrengst van een minuut TV-optreden echter, is vele malen groter. Hun kennis en expertise maakt ons nederig, het maakt van hun de leidersfiguren die we nodig hebben in deze onzekere tijden. Zij zorgen ervoor dat we de boodschap begrijpen. Ze redden ons leven. Veel meer dan we denken. Zowel in het labo als op TV. En wie het desondanks toch weigert te begrijpen? Voor hen is geen sanctie groot genoeg.

Deel dit via