Boekvoorstelling Ondeugende zorg: humor in gekkenwerk in VIVES Roeselare

Frank Devos
clown3.jpg

Door corona is de zorg vandaag niet weg te slaan uit het dagdagelijkse nieuws. Toch hebben heel wat mensen last van een soort van ‘coronamoeheid’. Ook verschillende zorgverleners pleiten ervoor dat het belangrijk is om ondanks de ernst van de huidige situatie - die niet te miskennen valt - toch nog oog te hebben voor spontaniteit.

Een vleugje humor in de zorg is vandaag misschien meer dan ooit zeer welgekomen in de zorg. Linus Vanlaere uit Tielt, als zorgethicus verbonden aan VIVES Roeselare, en prof. Roger Burggraeve, afkomstig van Passendale maar woonachtig in Leuven, hebben het hierover in hun nieuwe boek Ondeugende zorg: humor in gekkenwerk. De voorstelling daarvan vindt plaats op dinsdag 13 oktober om 17u30 in VIVESV Roeselare.

Humor in de context van de zorgverlening. Is dat niet vreemd?

Linus Vanlaere is als zorgethicus verbonden aan sTimul, het zorgethisch lab aan VIVES Roeselare: “Humor doet zich in zorgverlening vaak heel spontaan voor. Meestal is humor een vorm van betrokkenheid. Samen lachen met de patiënt is, net als samen huilen, een spontane manier van je verbinden met wat hem overkomt. Evengoed helpt humor hulpverleners om aansluiting te vinden bij wie dat niet zo evident is: iemand die zich kwaad maakt omdat het niet loopt zoals het moet of die zo worstelt met een slechte diagnose. Met humor plaatsen we iets in een ander perspectief, waardoor wat anders onbespreekbaar is toch bespreekbaar wordt.”

“Misschien is humor zelfs soms het enige wat we nog kunnen doen voor sommige mensen, is het een vorm van ‘kleine goedheid’ in een zee van ellende. Een concreet voorbeeld zijn de demiclowns. Ikzelf ben actief als docent bij VIVES en wij bieden een opleiding aan waarbij de cursisten aan de hand van dramatherapie leren omgaan met mensen met dementie. We willen hen op een atypische manier leren omgaan met hun emoties. We zien dat deze aanpak erg gesmaakt wordt door deze mensen, maar ook door de zorgverleners zelf die het beoefenen. Zij kunnen dankzij humor connecteren met de persoon die dementie heeft, wat zonder humor niet altijd evident is”. 

Wat is de meerwaarde van deze benadering in deze coronatijden?

“Humor is nu bij uitstek een uitlaatklep voor frustraties die leven zowel bij de zorgontvanger als bij de zorgverlener. Zelfs wanneer die frustratie met sarcasme wordt geuit, bijvoorbeeld door een woonzorgcentrum-bewoner, dan kan die met humor door de verpleegkundige worden ontvangen en ontstaat er een gesprek. Dat gesprek op zich haalt de bewoner al even uit de eenzaamheid. Maar ook voor zorgverleners zelf is humor een uitlaatklep die hen helpt om frustraties te uiten en er vervolgens met frisse tegenzin (soms) weer tegenaan te gaan. De zelfironie van zorgverleners, die eerst tot helden werden verheven en nu precies van hun voetstuk zijn gevallen, is bijna noodzakelijk om te kunnen omgaan met de realiteit en voort te doen. Bovendien helpt humor om de aandacht van beleidsmakers te trekken. Met verontwaardiging krijg je vandaag geen debat meer op gang, maar met een ludieke actie misschien wel: verontwaardiging werkt polariserend, humor verbindend.”

“Zeker in deze tijden ontdekken we de kracht van humor. We kunnen bij de pakken blijven zitten of net omgekeerd kunnen we het onderste uit de kan halen. Humor helpt om voort te doen én te leren leven met wat niet perfect is. Zorg is kwetsbaar. Het is mensenwerk. We staan er niet elke dag met evenveel goesting en engagement. Dankzij geestigheid lachen we met onszelf, met onze miserie die ook die van onze zorgontvangers is. Samen kunnen we er weer tegenaan en maken we er het beste van.”

Wat wil je precies bereiken met deze benadering?

Linus Vanlaere: “Alles wat je aandacht geeft, groeit. Humor blijkt een heel spontane manier om je als zorgverlener met kwetsbare mensen te verbinden en om warme zorg te geven. Door met aandacht en belangstelling, maar ook met mildheid, te kijken naar onze humor groeien we in het bieden van warme, deugddoende zorg. Dat laatste is een speerpunt in de opleidingen verpleeg- en vroedkunde en de missie van sTimul, het zorgethisch lab van VIVES in campus Roeselare.”

Heb je een aantal concrete tips om humor in de zorg toe te passen? 

“Tip 1: probeer niet persé geestig te zijn. Humor dient zich spontaan aan. Tip 2 is dan ook: kijk met aandacht naar de ander die aan je zorg is toevertrouwd. Wie met open aandacht kijkt, ziet zoveel meer. Ook contradicties en toevalligheden vallen op. Speel hier dan ook gretig op in! Tip 3: neem jezelf niet te ernstig. Wie wat zelfironie aan de dag durft leggen, is zo een revelatie in de zorg! En een laatste tip die met de vorige samenhangt en ons bij de titel van het boek brengt: durf ondeugend te zijn. Zolang je respectvol bent tegenover anderen, samen met hen lacht, kan er niet veel verkeerd lopen.”, aldus Linus Vanlaere.        

Het boek Ondeugende zorg: humor in gekkenwerk van de auteurs Linus Vanlaere en Roger Burggraeve is verkrijgbaar bij uitgeverij Lannoo.

Deel dit via